Algemeen

Wanneer je lichaamstemperatuur onder de 35 graden Celsius komt, treedt onderkoeling op. Onderkoeling is een van de gevaren die duikers kunnen overkomen. De gevolgen van onderkoeling liegen er namelijk niet om!
Het lichaam wil zichzelf beschermen en gaat bij onderkoeling over op het uitschakelen van een aantal functies om het zo lang mogelijk vol te houden. Uiteindelijk wordt alleen nog het hart beschermd. De rest wordt letterlijk en figuurlijk op een laag pitje gezet. Denk niet dat het toevoeren van temperatuur zonder meer leidt tot overleven. Wanneer een slachtoffer van ernstige onderkoeling op temperatuur wordt gebracht, kunnen bijvoorbeeld de hersencellen weer ‘geactiveerd’ worden zonder dat de bloedtoevoer naar de hersenen al optimaal gerealiseerd is. De hersencellen krijgen dan natuurlijk niet voldoende zuurstof en zullen onder die omstandigheid alsnog afsterven. Ook in ziekenhuizen is het dus erg moeilijk dit proces in goede banen te leiden.

Duiken in de wat Noordelijke wateren, zoals Nederland, met name in de koudere maanden, behoeft dus zorgvuldigheid. Je lichaam behoort nu eenmaal 37 graden Celsius te zijn en niet veel daar onder te komen. Water, dat over een hoge warmtecapaciteit beschikt, is het medium in het bijzonder dat snel warmte aan je kan onttrekken. Maar onderschat ook de koude wind niet die, wanneer je je aan het omkleden bent langs de waterkant, aardig wat warmte aan je kan onttrekken.

Je zou verwachten dat je, wanneer je in bijvoorbeeld Curacao duikt (watertemperatuur 29 graden Celsius) je niet onderkoelt kunt raken. Ach, bij die watertemperatuur is je lichaam normaal gesproken goed in staat, wanneer je bijvoorbeeld in alleen in je zwemkleding duikt, het verschil een aardig tijdje bij te stoken. Maar ook daar zal, na een minuut of 45, de eerste rillingen wel over je lichaam zijn gegaan. Dus, verschijnselen van onderkoeling kunnen zich uiteindelijk in ieder water onder de 37 graden openbaren, al zal dit natuurlijk in januari in Zeeland veel sneller plaatsvinden dan in augustus in Curacao.

Het lichaam reageert door de stofwisseling en de verbranding in de cellen te versnellen. Bij een water temperatuur van 20 graden verliezen we al viermaal zoveel warmte als op het land. We beginnen te rillen. De spieren werken om warmte te produceren. Dit dient ertoe om de temperatuur van de lichaamskern constant te houden, want hier bevinden zich onze vitale organen.
In water is de kans op onderkoeling dus veel groter dan op het land. Het duikwater is niet alleen vrijwel altijd kouder dan je lichaamstemperatuur, maar beschikt dus ook over een veel grotere warmtecapaciteit dan lucht, hetgeen voor sneller afkoelen (25 keer sneller dan in de lucht!) zorgt. Zodra water het lichaam raakt, gaat het dus hard. Een droogpak is wat dat betreft dus een veel betere bescherming tegen afkoeling dan een neopreen natpak.

Het lichaam zal in water uiteindelijk altijd de temperatuur van het buitenwater gaan aannemen doordat het niet meer in staat is het verschil op te heffen. Dat heeft dus altijd de dood tot gevolg wanneer je er niets tegen doet. Er iets tegen doen betekent altijd: het water uit en je opwarmen.

Sneller zwemmen tijdens het duiken heeft geen enkel positief effect. Sterker nog, het werkt averechts! Zodra je je meer gaat bewegen verplaats je het water dat vlak om je heen zit. Dat water is een beetje opgewarmd door je lichaam. In foetus houding hoe je het langst de warmte vast, maar daarmee kun je natuurlijk niet naar boven zwemmen om het water te verlaten.

In dit geval heeft iemand die dik is (vetlaag) een voordeel. Het is aangetoond dat menselijk vet het afkoelingsproces een beetje vertraagt. Dit is echter zo weinig dat ook extreem dikke mensen het niet veel langer uithouden, maar wel een beetje langer.

Maar blijf onthouden dat het risico zich niet alleen onder water bevindt. Vooral wanneer je je aan het omkleden bent na het duiken en je staat in de wind terwijl de temperatuur laag is, loop je al een bepaald risico. De zogenaamde ‘Wind Chill Factor’ is een combinatie tussen de temperatuur en de wind en geeft een gevoelstemperatuur aan waar steeds meer over wordt gesproken wanneer je de nieuwsberichten op bijvoorbeeld de televisie ziet.

Verschijnselen

De onderkoeling van een duiker kan in drie fasen worden verdeeld.

  • In het begin klappertanden;
    • we krijgen koude rillingen;
    • De pols- en bloeddruk zijn verhoogd;
    • de voeten,knieën en geslachtsdelen doen pijn;
    • In dit stadium daalt de kerntemperatuur tot 27 graden.

 

  • als de duiker deze signalen negeert vang de tweede fase aan;
  • stoppen de koude rillingen van de spieren;
  • het slachtoffer verstijfd als het ware;
  • hij ademt moeilijk;
  • de pijn vermindert;
  • de polsdruk valt dramatisch.
  • Nu wordt de situatie kritisch....

 

  • de derde fase begint met symptomen als
    • uitputting en apathie;
    • het gezicht verstijft;
    • de hersenen zetten uit.

 

 

Meestal is een teruglopen van de kerntemperatuur met 10 graden al voldoende om ernstige onderkoeling te veroorzaken,die zelfs tot de dood kan leiden.
De laagste,gemeten (en overleefde) temperatuur was 18 graden.

Het is duidelijk dat duikers die onder ijskoude omstandigheden willen duiken lichamelijk fit moeten zijn. De koude reduceert de geestelijke en manuele bekwaamheden. Er kunnen verstrooidheid,angst en een gevoel van benauwdheid optreden. Evenals bij dehydratie neemt hierdoor het gevaar op een deco-ongeval toe want de doorbloeding van de buitenste lichaamsdelen wordt gereduceerd.

Preventie

  • isolerende kleding;
  • als men het koud krijgt het water verlaten

Eerste hulp

Behandel het slachtoffer door:

1) Horizontaal te verplaatsen

 

Als u een slachtoffer verticaal uit het water zou halen, dan bestaat de kans dat het bloed zich verplaatst van de romp naar de ledematen. Het zwak funktionerende hart kan daardoor bezwijken.

onderkoeling-1 

2) Reanimatie

 

Wanneer ademhaling en/of circulatie ontbreken moet direct beademd of gereanimeerd worden. Bij ernstige onderkoeling kan dit moeizaam verlopen door spierstijfheid.

onderkoeling-2 

3) Beschermen tegen verder afkoelen

 

Bij voorkeur moeten romp en ledematen apart worden ingepakt. Dit voorkomt een te snelle opwarming van de ledematen, waardoor bloed aan de romp wordt onttrokken. Het zwak werkende hart zal deze verandering niet kunnen compenseren. Vergeet vooral niet het hoofd goed te beschermen. Door het hoofd gaat de afkoeling relatief het snelst.

 onderkoeling-3

 

Nooit alcohol laten drinken of te snel opwarmen door bijv. een warm bad.

ma di wo do vr za zo
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28